مبانی تخلخل در خواص سنگ‌های مخزن

همانطور که می‌­دانید مواد تشکیل دهنده سنگ مخزن نفتی می‌تواند از شن بسیار نرم و سست تا سنگ‌های دولومیتی و یا ماسه‌ای بسیار سخت و محکم را در بر بگیرد. بنابراین، آگاهی از خصوصیات فیزیکی سنگ‌ها و تعامل و ارتباطات بین هیدروکربن و سازند برای درک و ارزیابی عملکرد مخزن مورد نظر امری اجتناب ناپذیر می‌­باشد.

خصوصیات سنگ‌های مخزن با انجام آنالیزهای آزمایشگاهی مختلف بر روی مغزه‌های به دست آمده از مخزن ارزیابی و تعیین می‌­گردد. این آزمایش‌ها در دو گروه آزمایش­های روتین (Routine core analysis tests) و آزمایش­‌های ویژه (Special tests) دسته بندی می‌­شوند. قبل از آشنایی با این آزمایش‌ها باید در ابتدا با ویژگی‌های اولیه سنگ‌های مخزن آشنا شویم. یکی از ویژگی‌های مهم و اساسی، تخلخل یا porosity می‌باشد که در این مطلب سعی می‌­شود به شکل جامع مورد بحث قرار بگیرد.

تخلخل به شکل میزان فضای خالی یا حجم منافذ (pore volume) که توانایی نگهداری سیال را دارا می‌باشد تعریف می‌گردد و از لحاظ کمی به صورت نسبت فضای خالی به فضای کلی تعریف می‌­شود. این ویژگی مهم از لحاظ ریاضی به شکل زیر بیان می‌­شود: